|
研究報告書 1998年版
VI. 凝固因子製剤によるHIV感染全国調査
| 東京医科大学 |
臨床病理科 |
福武 勝幸 |
| 聖マリアンナ医科大学 |
小児科 |
瀧 正志 |
| 産業医科大学 |
小児科 |
白幡 聡 |
| 聖マリアンナ医科大学 |
附属研究施設 |
立浪 忍 |
| 静岡県立こども病院 |
血液腫瘍科 |
三間屋純一 |
| 名古屋大学医学部付属病院 |
輸血部 |
高松 純樹 |
| 関西医科大学洛西ニュータウン病院 |
内科 |
上田 良弘 |
| 奈良県立医科大学 |
小児科 |
吉岡 章 |
| 広島大学医学部附属病院 |
輸血部 |
高田 昇 |
1.血液凝固因子製剤によるHIV-1感染の状況
調査の対象とした1446施設の中から、救急診療のみの施設、調剤薬局等を除いた、実際の真の対象施設は1386施設と推定され、このうち1154施設から回答を得て回収率は83%であった。1998年5月31日の時点での状況を調査した結果、血液凝固因子製剤によりHIVに感染した患者の総数は、血液凝固異常症の1425例(血友病A 1089例、血友病B 317例、フォンヴィレブランド病 7例、類縁疾患 12例)にその他の疾患として何らかの原因で出血傾向を示したため、止血に凝固因子製剤を用いて感染した、いわゆる第4ルートの感染例の7例を加えて1432例となった。新規の登録例があったが新たに重複が確認された例があり、感染者総数として1997年度の調査より2例減少した。なお、血友病A、血友病B、類縁疾患のそれぞれで13例、4例、1例の生年月日が不明な例があり別の症例として扱った。
表VI-1 凝固因子製剤によるHIV感染全国調査
1998/5/31 現在(単位:人)
| |
血友病A |
血友病B |
類縁疾患 |
小 計 |
その他 |
総 数 |
| [1]HIV 感染者 |
1089 |
(2) |
317 |
(2) |
19 |
(9) |
1425 |
(13) |
7 |
(4) |
1432 |
(17) |
| [2]AIDS 患者数 |
480 |
(2) |
150 |
(2) |
8 |
(2) |
638 |
(5) |
4 |
(2) |
642 |
(7) |
|
[3]
死亡数
|
378 |
(2) |
113 |
(2) |
8 |
(2) |
500 |
(5) |
2 |
(1) |
501 |
(6) |
( )内は女性数を再掲。[2]は[1]に含まれる。[3]は[2]に含まれる。[2]のAIDS患者数にはHIV感染者の死亡は全て含まれる。
女性血友病 3例(前研究班からの死亡報告例。生年月日不明だが、該当する女性血友病死亡例の報告がないため重複なしと判定した。)
2.血友病患者のHIV-1感染率
血友病患者のHIV-1感染率は汚染血液製剤への暴露の可能性があった患者として、血友病Aについては1985年以前、血友病Bについては1986年以前に出生した患者に対する割合として算出した。ここではウイルス不活化処理されていない血液凝固因子製剤の実際の使用の有無は加味されていない。
表VI-2 ブロック別患者数と感染率
1998/5/31 現在
|
ブロック名
|
血友病A
感染者数
|
血友病A
非感染者数
|
血友病A
感染率(%)
|
血友病B
感染者数
|
血友病B
非感染者数
|
血友病B
感染率(%)
|
|
北海道
|
50 |
87 |
36.5 |
10 |
23 |
30.3 |
|
東 北
|
111 |
182 |
37.9 |
17 |
36 |
32.1 |
|
関東甲信越
|
418 |
730 |
36.4 |
114 |
133 |
46.2 |
|
北 陸
|
30 |
51 |
37.0 |
9 |
10 |
47.4 |
|
中 部
|
90 |
275 |
24.7 |
43 |
74 |
36.8 |
|
近 畿
|
147 |
421 |
25.9 |
48 |
69 |
41.0 |
|
中 国
|
54 |
132 |
29.0 |
20 |
22 |
47.6 |
|
四 国
|
17 |
70 |
19.5 |
12 |
5 |
70.6 |
|
九 州
|
172 |
230 |
42.8 |
44 |
36 |
55.0 |
|
全 国
|
1089 |
2178 |
33.3 |
317 |
408 |
43.7 |
図VI-1 ブロック別HIV感染率(1998/5/31現在)
全国平均は、血友病Aで33.3%、血友病Bで43.7%であった。四国ブロックは血友病Aの感染率が低く、血友病Bの感染率が高いが、患者数が非常に少ないため、これらの感染率の高低を他のブロックと比較して評価するのは難しいと考えられた。
3.出生年次別HIV-1感染・非感染血友病感染者数
血友病について出生年次別に感染者と非感染者の数をグラフ(図VI-2)に示した。血液凝固因子製剤によるHIV-1感染者の最年少者は、血友病Aでは1983年生れ、血友病Bでは1984年生まれであった。
グラフには示さないが、フォンヴィレブランド病では1980年生れ、類縁疾患では1984年生れ、その他の疾患(第4ルート症例)では1985年生れが感染者の最年少であった。
図VI-2 出生年次別血友病患者登録数
(1998/5/31現在)
4.血友病患者の出生年次別感染率
血友病患者について出生年次別に感染率をみると、図VI-3からも明らかであるが、若年者の感染率が著しく低くなっている。この原因として考えられることは、出生後1〜2年程度は出血頻度が少なく、血液製剤の使用量が少ない症例が多いこと、中等症や軽症型については、10歳以下では血友病の診断が確定していない症例がかなりあり、血漿分画製剤による治療が始まっていなかったなどの可能性が考えられる。また、米国血友病基金などの推奨に従って、若年の患者に濃縮製剤の投与を控えたり、少量の第VIII因子の投与にクリオプレシピテートを用いた施設があったこと等が考えられる。ただし、これらの推奨に従うことが出来たのは多数を占める血友病Aだけであり、約20%の存在である血友病Bについては、この様な対策は当てはまらなかった。
図VI-3 出生年次別血友病患者HIV-1感染率
(1998/5/31現在)
図VI-4 血友病Aと血友病BのHIV-1感染率
血友病Aと血友病Bの出生年次別感染率を別々にみると、図VI-4のように血友病Aでは、出生年が70年代の半ばから感染率が既に低下しているのに対して、血友病Bでは83年まで感染率が高いまま持続しており、両者の感染動態は明らかに異なっている。図に示すように、血友病Aと血友病Bの感染率を1960年から1989年の出生者について詳細に見ると、血友病Aの患者では1960年代の出生者でも、感染率がやや低い傾向にあるが、1978年以降はその差が顕著となり、1984年まで同じ傾向が続いていた。前項の(2)血友病の現状で述べたように、血友病Aにおける1980年代の患者数の成績から推測されるように、血友病Aの中等症、軽症型では患者数が近年減少しているように見えているが、これは診断に至り治療が始まるまでの時間がかなりかかることを意味している。この診断までの期間が、感染率の低下した大きな原因になったと考えられる。
表VI-3 出生年次別血友病AおよびB患者数と感染率
1998/5/31 現在
| 出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
|
1909 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1939 |
5 |
21 |
26 |
19 |
1969 |
46 |
59 |
105 |
44 |
|
1910 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1940 |
4 |
24 |
28 |
14 |
1970 |
62 |
66 |
128 |
48 |
|
1911 |
0 |
2 |
2 |
0 |
1941 |
9 |
17 |
26 |
35 |
1971 |
50 |
60 |
110 |
45 |
|
1912 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1942 |
7 |
29 |
36 |
19 |
1972 |
59 |
68 |
127 |
46 |
|
1913 |
1 |
2 |
3 |
33 |
1943 |
5 |
18 |
23 |
22 |
1973 |
54 |
79 |
133 |
41 |
|
1914 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1944 |
6 |
28 |
34 |
18 |
1974 |
53 |
71 |
124 |
43 |
|
1915 |
0 |
2 |
2 |
0 |
1945 |
7 |
39 |
46 |
15 |
1975 |
37 |
69 |
106 |
35 |
|
1916 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1946 |
9 |
25 |
34 |
26 |
1976 |
61 |
71 |
132 |
46 |
|
1917 |
0 |
3 |
3 |
0 |
1947 |
23 |
46 |
69 |
33 |
1977 |
38 |
64 |
102 |
37 |
|
1918 |
1 |
2 |
3 |
33 |
1948 |
22 |
56 |
78 |
28 |
1978 |
33 |
71 |
104 |
32 |
|
1919 |
1 |
3 |
4 |
25 |
1949 |
22 |
46 |
68 |
32 |
1979 |
30 |
71 |
101 |
30 |
|
1920 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1950 |
27 |
45 |
72 |
38 |
1980 |
23 |
72 |
95 |
24 |
|
1921 |
1 |
6 |
7 |
14 |
1951 |
23 |
43 |
66 |
35 |
1981 |
20 |
77 |
97 |
21 |
|
1922 |
1 |
8 |
9 |
11 |
1952 |
18 |
47 |
65 |
28 |
1982 |
11 |
85 |
96 |
11 |
|
1923 |
1 |
4 |
5 |
20 |
1953 |
22 |
38 |
60 |
37 |
1983 |
8 |
62 |
70 |
11 |
|
1924 |
3 |
3 |
6 |
50 |
1954 |
16 |
36 |
52 |
31 |
1984 |
1 |
75 |
76 |
1 |
|
1925 |
3 |
7 |
10 |
30 |
1955 |
18 |
36 |
54 |
33 |
1985 |
0 |
85 |
85 |
0 |
|
1926 |
4 |
6 |
10 |
40 |
1956 |
18 |
36 |
54 |
33 |
1986 |
0 |
70 |
70 |
0 |
|
1927 |
3 |
8 |
11 |
27 |
1957 |
22 |
35 |
57 |
39 |
1987 |
0 |
66 |
66 |
0 |
|
1928 |
2 |
19 |
21 |
10 |
1958 |
32 |
34 |
66 |
48 |
1988 |
0 |
73 |
73 |
0 |
|
1929 |
2 |
11 |
13 |
15 |
1959 |
35 |
39 |
74 |
47 |
1989 |
0 |
67 |
67 |
0 |
|
1930 |
4 |
16 |
20 |
20 |
1960 |
20 |
32 |
52 |
38 |
1990 |
0 |
61 |
61 |
0 |
|
1931 |
3 |
11 |
14 |
21 |
1961 |
33 |
53 |
86 |
38 |
1991 |
0 |
52 |
52 |
0 |
|
1932 |
5 |
15 |
20 |
25 |
1962 |
43 |
45 |
88 |
49 |
1992 |
0 |
49 |
49 |
0 |
|
1933 |
4 |
13 |
17 |
24 |
1963 |
42 |
45 |
87 |
48 |
1993 |
0 |
71 |
71 |
0 |
|
1934 |
5 |
17 |
22 |
23 |
1964 |
55 |
52 |
107 |
51 |
1994 |
0 |
47 |
47 |
0 |
|
1935 |
6 |
18 |
24 |
25 |
1965 |
54 |
51 |
105 |
51 |
1995 |
0 |
43 |
43 |
0 |
|
1936 |
8 |
15 |
23 |
35 |
1966 |
32 |
38 |
70 |
46 |
1996 |
0 |
42 |
42 |
0 |
|
1937 |
3 |
22 |
25 |
12 |
1967 |
51 |
52 |
103 |
50 |
1997 |
0 |
29 |
29 |
0 |
|
1938 |
2 |
12 |
14 |
14 |
1968 |
60 |
51 |
111 |
54 |
1998 |
0 |
5 |
5 |
0 |
表VI-3 出生年次別血友病AおよびB患者数と感染率
1998/5/31 現在
| 出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
| 1909 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1939 |
4 |
16 |
20 |
20 |
1969 |
36 |
49 |
85 |
42 |
| 1910 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1940 |
3 |
19 |
22 |
14 |
1970 |
50 |
57 |
107 |
47 |
| 1911 |
0 |
2 |
2 |
0 |
1941 |
8 |
15 |
23 |
35 |
1971 |
38 |
55 |
93 |
41 |
| 1912 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1942 |
5 |
20 |
25 |
20 |
1972 |
44 |
52 |
96 |
46 |
| 1913 |
1 |
2 |
3 |
33 |
1943 |
5 |
15 |
20 |
25 |
1973 |
40 |
60 |
100 |
40 |
| 1914 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1944 |
4 |
24 |
28 |
14 |
1974 |
45 |
64 |
109 |
41 |
| 1915 |
0 |
2 |
2 |
0 |
1945 |
5 |
32 |
37 |
14 |
1975 |
31 |
57 |
88 |
35 |
| 1916 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1946 |
5 |
19 |
24 |
21 |
1976 |
47 |
60 |
107 |
44 |
| 1917 |
0 |
3 |
3 |
0 |
1947 |
15 |
43 |
58 |
26 |
1977 |
31 |
53 |
84 |
37 |
| 1918 |
1 |
2 |
3 |
33 |
1948 |
18 |
49 |
67 |
27 |
1978 |
24 |
59 |
83 |
29 |
| 1919 |
1 |
3 |
4 |
25 |
1949 |
17 |
37 |
54 |
31 |
1979 |
22 |
63 |
85 |
26 |
| 1920 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1950 |
18 |
32 |
50 |
36 |
1980 |
13 |
65 |
78 |
17 |
| 1921 |
1 |
6 |
7 |
14 |
1951 |
17 |
37 |
54 |
31 |
1981 |
15 |
69 |
84 |
18 |
| 1922 |
1 |
7 |
8 |
13 |
1952 |
13 |
40 |
53 |
25 |
1982 |
5 |
74 |
79 |
6 |
| 1923 |
1 |
4 |
5 |
20 |
1953 |
16 |
35 |
51 |
31 |
1983 |
3 |
53 |
56 |
5 |
| 1924 |
1 |
2 |
3 |
33 |
1954 |
13 |
28 |
41 |
32 |
1984 |
0 |
64 |
64 |
0 |
| 1925 |
1 |
6 |
7 |
14 |
1955 |
12 |
31 |
43 |
28 |
1985 |
0 |
76 |
76 |
0 |
| 1926 |
2 |
6 |
8 |
25 |
1956 |
15 |
31 |
46 |
33 |
1986 |
0 |
56 |
56 |
0 |
| 1927 |
3 |
7 |
10 |
30 |
1957 |
19 |
28 |
47 |
40 |
1987 |
0 |
57 |
57 |
0 |
| 1928 |
2 |
16 |
18 |
11 |
1958 |
25 |
29 |
54 |
46 |
1988 |
0 |
61 |
61 |
0 |
| 1929 |
2 |
10 |
12 |
17 |
1959 |
28 |
32 |
60 |
47 |
1989 |
0 |
51 |
51 |
0 |
| 1930 |
0 |
12 |
12 |
0 |
1960 |
18 |
29 |
47 |
38 |
1990 |
0 |
47 |
47 |
0 |
| 1931 |
3 |
10 |
13 |
23 |
1961 |
28 |
43 |
71 |
39 |
1991 |
0 |
40 |
40 |
0 |
| 1932 |
3 |
13 |
16 |
19 |
1962 |
35 |
38 |
73 |
48 |
1992 |
0 |
41 |
41 |
0 |
| 1933 |
4 |
11 |
15 |
27 |
1963 |
38 |
39 |
77 |
49 |
1993 |
0 |
58 |
58 |
0 |
| 1934 |
5 |
14 |
19 |
26 |
1964 |
46 |
41 |
87 |
53 |
1994 |
0 |
37 |
37 |
0 |
| 1935 |
5 |
16 |
21 |
24 |
1965 |
41 |
42 |
83 |
49 |
1995 |
0 |
36 |
36 |
0 |
| 1936 |
5 |
12 |
17 |
29 |
1966 |
26 |
33 |
59 |
44 |
1996 |
0 |
33 |
33 |
0 |
| 1937 |
3 |
19 |
22 |
14 |
1967 |
39 |
46 |
85 |
46 |
1997 |
0 |
22 |
22 |
0 |
| 1938 |
1 |
10 |
11 |
9 |
1968 |
50 |
46 |
96 |
52 |
1998 |
0 |
5 |
5 |
0 |
表VI-3 出生年次別血友病AおよびB患者数と感染率
1998/5/31 現在
| 出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
出生年 |
感染者 |
非感染者 |
総患者 |
感染率
(%) |
|
1909 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1939 |
1 |
5 |
6 |
17 |
1969 |
10 |
10 |
20 |
50 |
|
1910 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1940 |
1 |
5 |
6 |
17 |
1970 |
12 |
9 |
21 |
57 |
|
1911 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1941 |
1 |
2 |
3 |
33 |
1971 |
12 |
5 |
17 |
71 |
|
1912 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1942 |
2 |
9 |
11 |
18 |
1972 |
15 |
16 |
31 |
48 |
|
1913 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1943 |
0 |
3 |
3 |
0 |
1973 |
14 |
19 |
33 |
42 |
|
1914 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1944 |
2 |
4 |
6 |
33 |
1974 |
8 |
7 |
15 |
53 |
|
1915 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1945 |
2 |
7 |
9 |
22 |
1975 |
6 |
12 |
18 |
33 |
|
1916 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1946 |
4 |
6 |
10 |
40 |
1976 |
14 |
11 |
25 |
56 |
|
1917 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1947 |
8 |
3 |
11 |
73 |
1977 |
7 |
11 |
18 |
39 |
|
1918 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1948 |
4 |
7 |
11 |
36 |
1978 |
9 |
12 |
21 |
43 |
|
1919 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1949 |
5 |
9 |
14 |
36 |
1979 |
8 |
8 |
16 |
50 |
|
1920 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1950 |
9 |
13 |
22 |
41 |
1980 |
10 |
7 |
17 |
59 |
|
1921 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1951 |
6 |
6 |
12 |
50 |
1981 |
5 |
8 |
13 |
38 |
|
1922 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1952 |
5 |
7 |
12 |
42 |
1982 |
6 |
11 |
17 |
35 |
|
1923 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1953 |
6 |
3 |
9 |
67 |
1983 |
5 |
9 |
14 |
36 |
|
1924 |
2 |
1 |
3 |
67 |
1954 |
3 |
8 |
11 |
27 |
1984 |
1 |
11 |
12 |
8 |
|
1925 |
2 |
1 |
3 |
67 |
1955 |
6 |
5 |
11 |
55 |
1985 |
0 |
9 |
9 |
0 |
|
1926 |
2 |
0 |
2 |
100 |
1956 |
3 |
5 |
8 |
38 |
1986 |
0 |
14 |
14 |
0 |
|
1927 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1957 |
3 |
7 |
10 |
30 |
1987 |
0 |
9 |
9 |
0 |
|
1928 |
0 |
3 |
3 |
0 |
1958 |
7 |
5 |
12 |
58 |
1988 |
0 |
12 |
12 |
0 |
|
1929 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1959 |
7 |
7 |
14 |
50 |
1989 |
0 |
16 |
16 |
0 |
|
1930 |
4 |
4 |
8 |
50 |
1960 |
2 |
3 |
5 |
40 |
1990 |
0 |
14 |
14 |
0 |
|
1931 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1961 |
5 |
10 |
15 |
33 |
1991 |
0 |
12 |
12 |
0 |
|
1932 |
2 |
2 |
4 |
50 |
1962 |
8 |
7 |
15 |
53 |
1992 |
0 |
8 |
8 |
0 |
|
1933 |
0 |
2 |
2 |
0 |
1963 |
4 |
6 |
10 |
40 |
1993 |
0 |
13 |
13 |
0 |
|
1934 |
0 |
3 |
3 |
0 |
1964 |
9 |
11 |
20 |
45 |
1994 |
0 |
10 |
10 |
0 |
|
1935 |
1 |
2 |
3 |
33 |
1965 |
13 |
9 |
22 |
59 |
1995 |
0 |
7 |
7 |
0 |
|
1936 |
3 |
3 |
6 |
50 |
1966 |
6 |
5 |
11 |
55 |
1996 |
0 |
9 |
9 |
0 |
|
1937 |
0 |
3 |
3 |
0 |
1967 |
12 |
6 |
18 |
67 |
1997 |
0 |
7 |
7 |
0 |
|
1938 |
1 |
2 |
3 |
33 |
1968 |
10 |
5 |
15 |
67 |
1998 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|